Ayakkabı üretimi, özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli iş sınıflandırmasına giren sektörlerde, hem iş sağlığı ve güvenliği hem de çevre koruma açısından önemli riskler barındıran bir meslektir. Bu mesleği icra eden ayakkabı imalatçıları, üretim sürecinde karşılaşabilecekleri çeşitli tehlikelerle mücadele etmek ve gerekli önlemleri almak zorundadırlar. Aşağıda, bu mesleğe yönelik riskler, alınması gereken tedbirler ve mesleğin genel işleyişi detaylı şekilde ele alınmıştır.

1. Ayakkabı Üretiminde Karşılaşılan Tehlikeler

Kimyasal Riskler: Ayakkabı üretiminde kullanılan yapıştırıcılar, temizleyiciler ve çözücüler başta olmak üzere birçok kimyasal madde, özellikle benzen ve hegzan gibi zararlı solventleri içerir. Bu kimyasallara uzun süreli maruziyet anemi, kemik iliği hasarları ve hatta lösemi gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Ayrıca, solventlerin yanıcı özellikleri nedeniyle yangın riski yüksektir.

Fiziksel Riskler: Presleme, zımbalama, kesici aletler ve dikiş makineleri gibi ekipmanların kullanımı iş kazası riskini artırır. Yanlış kullanım veya koruyucu önlemlerin yetersizliği, kesik, ezilme ve diğer mekanik yaralanmalara sebep olabilir.

Ergonomik Riskler: Uzun süre aynı pozisyonda çalışma, uygun olmayan çalışma ortamı ve ekipman düzeni kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarına neden olabilir. Dikiş makineleri ve tezgahların ergonomik olarak düzenlenmesi, çalışanların rahat ve sağlıklı çalışmasını sağlar.

2. İş Sağlığı ve Güvenliği Tedbirleri

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışanların sağlık gözetimini yapmak ve mesleki eğitimlerini sağlamakla yükümlüdür.

Çalışanlar, işverence temin edilen uygun kişisel koruyucu donanımları (eldiven, maske, gözlük, iş ayakkabısı vb.) kullanmalıdır.

Kimyasal maddeler mümkün olan en az seviyede kullanılmalı, yanıcı ve parlayıcı malzemeler uygun ortamlarda ve güvenli şekilde depolanmalıdır.

Elektrik kıvılcımı çıkaran aletlerin üretim alanlarında kullanımı sınırlandırılmalı, makineler koruyucu aparatlarla donatılmalıdır.

İş yerinde acil durum planları oluşturulmalı, çalışanlar bu planlar doğrultusunda eğitilmelidir.

Çalışma ortamı düzenli olarak risk değerlendirmesine tabi tutulmalı, tehlikeler anında ilgili birimlere bildirilmelidir.

3. Ayakkabı İmalatçısının Mesleki Sorumlulukları

İş sağlığı ve güvenliği talimatlarına uygun çalışmak, kişisel koruyucu donanımı eksiksiz kullanmak.

Üretim sürecinde kalite gerekliliklerine uymak, iş sürecinde çevre koruma önlemlerini uygulamak.

Ayakkabı üretiminde kullanılan makinelerin ve ekipmanların doğru seçimi, ayarı ve kullanımını sağlamak.

Üretim sonrası ayakkabının kalite kontrolünü yapmak, tespit edilen hataları gidermek veya ilgili birimlere bildirmek.

Mesleki gelişim faaliyetlerine katılarak bilgi ve becerilerini güncel tutmak.

4. Üretim Sürecinde Öne Çıkan İşlemler

Kalıp seçimi ve ayarlaması, saya üretimi, taban astarının monte edilmesi, yapıştırıcı uygulaması, arka monte işlemleri, vernik ve boya uygulamaları gibi aşamalar dikkatle yürütülmelidir.

Her aşamada iş güvenliği kurallarına uyulmalı, özellikle kimyasal madde kullanımı ve makine çalıştırma sırasında riskler minimize edilmelidir.

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde ayakkabı üretimi, yüksek riskler içeren ancak doğru önlemlerle güvenli hale getirilebilen bir meslektir. İşveren ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına tam uyum sağlaması, uygun kişisel koruyucu donanım kullanımı ve düzenli eğitimlerle bu riskler büyük oranda bertaraf edilebilir. Böylece hem üretim kalitesi yükselir hem de çalışanların sağlığı korunmuş olur. Ayakkabı imalatçıları, mesleki standartlara uygun hareket ederek hem kendi güvenliklerini hem de işyerinin verimliliğini artırabilirler.